Birçok ince yapıyı bünyesinde barındırdığı için, insan vücudunun en karmaşık yapılarından biri el bileğidir. Skafoid kemiği bu yapılardan biridir. Bilek hareketleri ve bileğin stabilitesi açısından önemli bir kemiktir. Düşme, çarpma ya da ezilme sonucunda kemikte kırıklar meydana gelebilir. Doğru teşhisi, etkili bir tedavi için oldukça önemlidir. Skafoid kırığı, doğru tedavi edilmediğinde ilerleyen dönemlerde ciddi komplikasyonlara neden olabileceği için hem doğru tanı konması hem de erken teşhis olması oldukça önemlidir.
Skafoid Kırığı Nedir?
El bileğinde 8 adet küçük kemik bulunmaktadır. Bu kemiklerden biri skafoid olarak adlandırılmaktadır ve kırılması dahilinde skafoid kırığı oluşmaktadır. Düşme, çarpma, darbe alma gibi nedenlerle oluşabildiği gibi elin geriye doğru zorlanması ile de kırık meydana gelebilmektedir. El bileği kırıklarının %60’ını oluşturan skafoid kırıklarının en sık rastlanan nedeni de elin geriye doğru zorlanmasıdır.
Skafoid kemiği şekil olarak fasulyeye benzer ve işlevi el bileğinin hareketini ve dayanıklılığını sağlamaktır. Komşu el bileğinin hareketlerinin de koordine edilmesini sağlayarak elin kaldıraç şeklinde hareket etmesine yardımcı olur.
Skafoid Kırığı Belirtileri Nelerdir?
Skafoid kırığı belirtileri diğer el bileği rahatsızlıkları ile karıştırılabilir. Ancak en sık rastlanan belirti, el bileğinin başparmağa yakın olan kısmında hissedilen hassasiyet ve şişliktir. Bu semptom ile başparmağın hareket ettirilmesi esnasında ağrı hissedilebilir veya başparmak hareket ettirilmek istendiğinde hareket kısıtlılığı yaşanabilir. Kırığın olduğu bölgede morluklar meydana gelebilir ve şişlik hissedilebilir. Kimi zaman ise, kanama belirtisi de görülebilir.
Hissedilen ağrı el hareket ettirilmiyorken yani dinlenme döneminde dahi devam ediyorsa, dikkat edilmesi gereken semptomlar arasında yer alabilir. Klinik veriler, skafoid kırıklarının %25’inin belirtiler hafif olması nedeniyle anlaşılamadığını öne sürmektedir. Basit bir burkulma olarak anlaşılabilen kırıklar ihmal edilmeye açıktır. Bu nedenle ağrı hissedildiğinde hekime danışılması teşhis ve tedavinin etkili bir şekilde ilerleyebilmesi için oldukça önemlidir.
Skafoid Kırığı Neden Olur?
Skafoid kırığı neden olur sorusunun en yaygın cevabı, düşmelerdir. Avuç içi açık bir şekilde yere düşüldüğünde el bileği geriye doğru yatabilir. Bu durumda skafoid kemiğinde kırık oluşabilir. Bununla birlikte çarpma ve ezilme gibi durumlarda kırık ile sonuçlanabilir. Bir başka nedeni ise, vücut düşme sonrasında şoku absorbe edebilmek için el bileğine yük bindirdiği için skafoid kemiğinde kırık meydana gelebilir.
Bir rahatsızlığın nedeni ancak genel bir açıklamayla tanımlanabilir. Çünkü rahatsızların nedenleri ve belirtileri kişiden kişiye göre, kişinin yaşına, sağlık geçmişine, sahip olduğu genetik faktörlere göre değişebilmektedir. Örneğin, eğer bir kişide kemik erimesi (osteoporoz) varsa kemik güçsüzlüğünden kaynaklı olarak skafoid kırığının bir nedeni olarak açıklanabilir. Skafoid kemiği kan dolaşımının zayıf daha zayıf olduğu bir bölgede yer almaktadır. Bu durumi kırığın iyileşmesini süresini uzatabilmektedir.
Skafoid Kırığı Teşhisi Nasıl Konur?
Skafoid kırığı teşhisi için fiziki muayene gerekir ve görüntüleme yöntemlerinden yardım alınır. İlk olarak bakılan bölge genellikle “anatomik enfiye çukuru” şeklinde adlandırılan bölgedir ve hassasiyetine bakılır. Radyolojik görüntülemeler ile kırığın ilk tespitinin yapılması hedeflenir. Yapılan araştırmalar, erken teşhisin oluşabilmesi muhtemel olan komplikasyonları %30 oranında azalttığını göstermektedir. .
Muayenede el bileğinin başparmak tarafına doğru olan bölgesine bastırıldığında ağrı saptanır. El bileği röntgeninde, skafoid kemiğe özellikle dikkat etmek gerekir. İlk gün çekilen grafilerde mevcut skafoid kırığı görülemezse, hastanın el bileği atele alınır ve 10 gün sonra yeniden gözlemlenir. Mümkünse, 10 gün beklenmeden MR veya bilgisayarlı tomografi ile tanı netleştirilmelidir.
Skafoid Kırığı Tedavi Yöntemleri
Skafoid kırığı nasıl tedavi edilir sorunun cevabını verebilmek için, öncelikle cerrahi yöntemler ve cerrahi olmayan yöntemler şeklinde ikiye ayırmak gerekir. Burada kişinin yaşı, genetik yatkınlıkları ve sağlık durumu gibi faktörler önem taşımaktadır. Cerrahi olmayan tedaviler, yerinden oynamamış, basit kırık olarak tanımlanabilecek vakalarda uygulanır.
Alçılı tedavi yerinden oynamamış kırıklarda; ön kol el ve başparmağı içine alan alçılı tedavi uygulanır. Alçılı tedavi süresi ortalama 6-10 haftayı bulur. Kırığın oluştuğu bölgeye göre kırığın kaynama süresi değişir. Bunun nedeni, skafoid kemiğin her bölgesindeki kanlanmanın farklı olmasıdır. Kırık oluşumu sonrasında kaynama hızı, kırık kemiğin kanlanmasını etkilemektedir. Özellikle 1/3 ön kısım yani ön kola yakın kısımdaki skafoid kırıklarında cerrahi önerilmesi bu nedenledir.
Skafoid Kırığı Ameliyatı
Cerrahi olmayan yöntemlerin etkili olmadığı noktada tercih edilen cerrahi yöntemler, skafoid kırıklarında genellikle yerinden oynamış kırıklarda tercih edilir. Amaç, oluşan kırık parçaların doğru bir şekilde hizalanmasını sağlamak ve kemiği stabil hale getirmektir. Vida ve çiviler ile kırığın oynamaması sağlanır. Bazen vücudun başka kısımlarından kemik alınarak bu bölgede kullanımı gerekir. Ayrıca uzun alçılama süresi nedeni ile ayrışmamış kırıklarda da kapalı yöntemle vida ile uygulaması önerilmektedir. Ameliyat sonrasında hekimin yönlendirmesi ile fizik tedavi sürecine başlanmaktadır.
Skafoid Kırıklarında Komplikasyonlar Nelerdir?
Tedavi edilmeyen ya da teşhisi ve tedavisinde geç kalınmış skafoid kırıkları daha sonrasında komplikasyonlara yol açabilmektedir. En sık karşılaşılan komplikasyon ise kanlanma problemleri ile öne çıkmaktadır.Skafoid kemiğinin yeterince kanlanmaması durumunda avasküler nekroz gelişebilmektedir. Yanlış kaynama durumlarda ise, kırığın hizalanmaması nedeniyle fonksiyon kayıplarıyla ve korinkleşen ağrılarla karşılaşılabilmektedir.
Kırığın uzun vadede tedavi edilemediği durumlarda ise, hastalarda el bileği artiriti gelişebilmektedir. Bununla birlikte, tedavi sürecinde, erken kireçlenme olmaması için kemik aşısı alınmalı ve kırık hattına cerrahi müdahale yapılmalıdır. Cerrahide kemik uçlarını kanlandırmak üzere müdahale gerekir. Kırık sonucu oluşan kireçlenme eğer kırık nedeniyle el bileğinde kireçlenme gelişmişse cerrahi olarak tedavi etmek gerekir. Kireçlenmenin şiddetine göre uygun cerrahi işlem el cerrahı tarafından seçilir.
Skafoid kırıklarının tedavisi mümkündür. Basit kırık olarak tabir edilen kırıklar cerrahi olmayan yöntemlerle tedavi edilmektedir. Yerinden oynamış kırıklar ise cerrahi müdahale gerektirebilmektedir. Tedavi sonrasında fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecinin de desteği ile hastada iyileşme görülmektedir.
Hareketi sınırlandırarak kırık olan bölgenin zarar görmesini engelleyen atel kullanımı el bileğini ve başparmağı sabitlemektedir. Takılma süresi genellikle 6 ile 12 hafta arasındadır. Atel kullanımı süreci boyunca doktorun yönlendirmelerine uygun şekilde tedavi süreci sürdürülebilir.
Ameliyat sonrasında iyileşme sürecini belirleyen belli parametreler bulunmaktadır. Kemiğin kaynamasına ve hastanın tedaviyle olan uyumuna göre değişiklikler görülebilmektedir. Operasyon sonrasında genellikle 6 ile 8 hafta sürecinde atel ya da alçı kullanımı bulunmaktadır.