Brakial Pleksus Yaralanması Nedir
Brakial pleksus omurilikten omuz, kol ve ele sinyaller gönderen sinir ağı olarak tanımlanır. Bu nedenle yaralanma, kürek kemiği, omuz, el bileği, dirsek, el ve parmakları etkiler. Brakial pleksus yaralanması, sinirler gerildiğinde, sıkıştırıldığında veya şiddetli travma sonucu omurilikten ayrıldığında ya da yırtıldığında meydana gelir. Genellikle yüksek enerjili travmalar, trafik kazaları, spor yaralanmaları veya doğum sırasında meydana gelir. Çoklu travma hastalarının %1.2'sinde brachial pleksus yaralanması görüldüğü bildirilmiştir.
Yeni Doğan Bebeklerde Brakial Pleksus
Yenidoğan bebeklerde ise doğum sırasında sinirin gerilmesine bağlı yaralanmalar obstetrik brakial pleksus yaralanması adı verilen duruma sebep olur. Brakial pleksus yaralanmaları genellikle "traksiyon yaralanmaları" olarak sınıflandırılır. Bu durum, başın çarpma anında yanlamasına hareket etmesi veya kol üzerinden çekilmesi ile gerçekleşir. Brakial pleksustaki sinir yaralanmaları farklı şekillerde görülebilir. Bunlar arasında en ciddi olanı ve tedavisi en zor olanı sinirlerin omurilikten çıktığı yerden koptuğu yaralanmalardır (kök avülziyonu). Bunun dışında daha alt seviyelerden sinir kopmaları, kopma olmadan sadece sinirin aşırı gerilmesi nedeniyle oluşan yaralanmalar, sinire uygulanan bası nedeniyle sinir içerisinde nedbe oluşturan yaralanmalar diğer görülebilen yaralanma tipleridir. Tedavide hafif durumlarda fizik tedavi, daha ağır durumlarda sinir onarımları, sinir veya kas transferleri gibi yöntemlerle fonksiyonlar geri kazanılmaya çalışılır.
Brakial Pleksus Yaralanması Belirtileri
Brakial pleksus sinirleri gerildiğinde ya da sıkıştığında daha az ciddi yaralanmalar söz konusudur. Semptomlar birkaç saniye ya da birkaç dakika sürebilir. Bazı semptomların daha uzun sürdüğü de görülmektedir.
- Elektrik çarpması gibi bir his
- Koldan aşağı doğru inen bir yanma hissi
- Kolda uyuşma, güçsüzlük
Brakial pleksusun tam yaralanması genellikle hastaların kollarını hissedemedikleri veya hareket ettiremedikleri anlamına gelir. Bunlar, daha şiddetli yaralanmalarla sinirlerin ciddi şekilde zedelendiği hatta yırtıldığı yaralanmalardır. En ciddi brakial pleksus yaralanması ise, sinir kökü omurilikten koptuğunda oluşur. (kök avülziyonu).
- El, kol ve omuzda belirli kasları kullanamama, güçsüzlük
- El ve omuz da dahil olmak üzere kolun hareket edememesi, his eksikliği
- Şiddetli ağrı/acı
Brakial Pleksus Nasıl Teşhis Edilir?
Doktorunuz sağlık durumunuz ile ilgili bilgi alır ve semptomları değerlendirir. En temel tanı koyma yöntemi detaylı el cerrahı muayenesidir. Brakial pleksus yaralanmasının ciddiyeti ve kapsamını tanımlamak için ise röntgen, EMG, MRI veya BT testlerine ihtiyaç duyabilir.
Brakial Pleksus Yaralanması Tedavisi
Tedavi, yaralanmanın ciddiyeti, türü, yaralanmadan bu yana geçen süre ve hastanın tıbbi durumu gibi faktörlere bağlıdır. Sinirlerin gerildiği küçük yaralanmalarda fizik tedavi uygulamaları etkilidir. Sinirlerin ciddi hasar gördüğü brakial pleksus yaralanmasında ise cerrahi tedavi gereklidir. En önemli nokta, ameliyatın sinir iyileşmesi için gereken kritik süreler aşılmadan yapılmasıdır. Bu sürenin uzaması, cerrahinin başarı oranını etkilemektedir.
Brakial Pleksus Yaralanması Cerrahi Tedavi Yöntemleri
Öncelikle belirtmek gerekir ki, ameliyattan önce ve sonra fizik tedavi almak, sürecin çok önemli bir parçasıdır. Sinirler transfer edildiğinde, ameliyattan önce sinirlerin transfer edileceği eklemleri güçlü ve esnek tutmak önemlidir. Ameliyattan sonra fizik tedavi, hastanın omzunu ve kolunu tekrar kullanmayı öğrenmesine yardımcı olacaktır. Erken dönem cerrahi yöntemlerin tamamı mikrocerrahi teknikler kullanılarak uygulanır.
Sinir onarımı: Sinirlerin uç-uca direkt olarak onarılmasıdır. Pleksus yaralanmalarında erken dönem kesici alet yaralanmaları dışında genellikle mümkün olmaz, sinir grefti gerekme ihtimali daha yüksektir.
Sinir transferi: Sinir kökü omurilikten ayrılmışsa veya çok uzak bir bölgeye sinir onarımı gerekiyor ise, cerrahlar daha az önemli ve çalışan siniri, önemli ama çalışmayan sinire transfer eder. Bu işlem, yeni sinir büyümesi için bağlantı sağlar.
Nöroliz: Bu prosedür, siniri yaralı dokudan kurtarmayı içerir.
Sinir grefti: Brakial pleksusun zedelenmiş kısmı çıkarılarak vücudun diğer bölümlerinden alınan sinir bölümleri ile değiştirilir. Yeni sinir büyümesi için köprü işlevi görür.
Serbest fonksiyonel kas transferi: Cerrahlar, vücudun bir bölümünden (genellikle uyluktan) daha az önemli bir kas veya tendonu çıkarır ve kola aktarır. Kası besleyen sinirleri ve kan damarları alıcı bölgede onarılır.
Brakiyal pleksus, boyundan kola uzanan sinir ağını oluşturur ve yaralanma ile şiddetli ağrılar ortaya çıkabilir. Bu ağrılar genellikle sinirlerin gerilmesi, sıkışması veya kopması sonucu oluşur. Travma, doğumda yaşanan zorluklar, tümörler veya cerrahi komplikasyonlar ağrıya neden olabilir. Ağrı yanma, elektrik çarpması hissi veya uyuşukluk şeklinde hissedilebilir. Tedavi, yaralanmanın derecesine bağlı olarak ilaç, fizik tedavi veya cerrahi içerebilir.
Brakial pleksus yaralanmalarına el ve mikrocerrahi birimi, nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) ve ortopedi bölümleri ilgilenir. Tanı ve tedavi sürecinde EMG, MR gibi tetkikler kullanılabilir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümü de iyileşme sürecine destek olabilir.
İyileşme, sinir hasarının derecesine bağlıdır. Hafif yaralanmalarda sinirler kendiliğinden iyileşebilir, ancak ciddi sinir kopmalarında cerrahi müdahale gerekebilir. Erken teşhis ve uygun tedaviyle iyileşme şansı artar. Ancak bazı vakalarda tam iyileşme mümkün olmayabilir ve kalıcı güç kaybı veya duyu kaybı görülebilir.
Tedavi, sinir hasarının boyutuna göre planlanır. Hafif vakalarda fizik tedavi, ağrı yönetimi ve ilaç tedavisi uygulanabilir. Daha ciddi durumlarda sinir grefti veya sinir transferi gibi cerrahi işlemler gerekebilir. Tedavi süreci uzun olabilir ve iyileşme yıllar sürebilir. Erken rehabilitasyon, kas gücünü ve hareket kabiliyetini korumak açısından önemlidir.